Afirmacija umjetnosti kao prostora slobode u sinergiji različitosti

Složenost stilskih sinteza, različitih likovnih poetika, kao prepoznatljiva odrednica izložbenih aktivnosti Sarajevskog salona, svjedočanstvo su kontinuiteta, vitalnosti i pluraliteta bosanskohercegovačke likovne scene, čiji značaj nadilazi regionalni kontekst. Ideja o ponovnom pokretanju projekta kolektivne izložbene aktivnosti pod nazivom Sarajevski likovni salon iz 2011. rezultirala je revitalizacijom koncepta sumarnog prezentiranja aktualnih dešavanja u sferi likovnih umjetnosti, koji svoje začetke ima u šezdesetim godinama dvadesetog stoljeća. Značaj ovakvih nastojanja treba promatrati i kroz diskurs aktualnog stanja bosanskohercegovačke društvene realnosti, obilježene procesima marginalizacije kulture, koja se ne prepoznaje kao pokretač i pokazatelj stupnja razvoja jednog društva već kao potpuno inferiorno i političkim elitama nezanimljivo područje. Tim prije realiziranje ovakvog projekta predstavlja izuzetan poduhvat jer ukazuje na želju da se kultura afirmira kao temeljna vrijednost unutar jedne zajednice. Koncept izložbe Osmog sarajevskog salona, utemeljen na principu otvorenosti, heterogenosti umjetničkih praksi, tematskih okvira i stilskih odrednica, prezentira individualne pristupe vizualnoj umjetnosti, kroz postavku koja obuhvata radove autora različitih generacija, s ciljem stvaranja cjelovitog uvida u recentna kretanja na bosanskohercegovačkoj likovnoj sceni. Takav pristup predstavlja refleksiju suštinske odrednice umjetnosti kao područja slobode, koje otvara mogućnosti drugačijih percepcija, interpretacija i pogleda na svijet. Raznolikost koja se ogleda u odabirima tehnika, materijala, medija i likovnih poetika, kao odraz originalnih umjetničkih izričaja, projekcija je slojevitosti, višeznačnosti i divergentnosti savremene bosanskohercegovačke likovne umjetnosti. Te različitosti se kreću u širokom registru od klasične skulpturalne forme, slike, grafike ka savremenim tendencijama novih umjetničkih praksi. Prezentirane individualne kreativne geste u sinergiji pluraliteta stilskih, estetskih i oblikovnih vrijednosti predstavljaju relevantan presjek složenosti aktualnih dešavanja na bosanskohercegovačkoj likovnoj sceni. U pojedinim segmentima ovako koncipirana postavka može se interpretirati kao dijalog i interakcija između različitih umjetničkih senzibiliteta i poetika.

Renomirani autor Slobodan Braco Dimitirijević čiji radovi u kontekstu postobjektne umjetnosti propituju značenje umjetničkog djela, kroz proces dematerijalizacije i koncept posthistorije, predstavljen je instalacijom Umjetnici dolaze.

Kroz medij insatalacije Dimitrijević sučeljava tri kategorije vrijednosti: element preuzet metodom aproprijacije iz sfere umjetnosti, najčešće priznato umjetničko djelo iz renomiranih muzeja i galerija, svakodnevni predmet upotrebne vrijednosti i element iz prirode. Poništavajući historijsku hijerarhiju vrijednosti u korist harmonije cjeline, autor oblikuje nove kontekste u kojima je svaki od elemenata jednako vrijedan. U svojoj različitosti oni se međusobno prožimaju i reflektiraju jedan u drugom. Stvarajući nove diskurse i značenja povezivanjem različitih elemenata, autor nastoji navesti promatrača na promišljanje o značenju umjetnosti i oblicima njene percepcije kroz pluralistički koncept posthistorije koja relativizira jednodimenzionalni pogled na svijet.

Društvo spektakla koje daje prednost oznaci nad označenim o kojem govori Guy Debord, konzumerizam koji u konačnici rezultira stvaranjem lažnih potreba i pretvaranjem svega u robu obilježja su aktualnog trenutka. U tom kontekstu treba razumijevati transgresivni kontekst umjetničkog djelovanja Jusufa Hadžifejzovića. Koncepti Depografije, Muzeja odbačenih stvari i Prodavnice praznine rezultat su otvaranja umjetničkog diskursa filozofskom pristupu kroz proces raskida s tradicionalnim oblicima percepcije umjetničkog djela, izlaženja iz zadanih okvira kroz upotrebu neumjetničkih materijala, objekata i postupaka. Transponiranjem ambalaže potrošenih proizvoda, kao simbola konzumerizama, u format umjetničkog djela na originalan način se razotkriva apsurd društva u kojem forma postaje bitnija od sadržaja. Praznina koju autor akcentira u svojim radovima, kao simbol aktualne društvene realnosti, postaje osnovni sadržaj i bit odbačenih predmeta integriranih u autentično umjetničko djelo.

Među autorima koji su obilježili i oblikovali razvojne tokove bosanskohercegovačke umjetnosti značajno mjesto zauzima Edin Numankadić. Slikarski izričaj oslobođen predmetnog i predstavljačkog u svojim stilskim odrednicama kreće se u okvirima slikarstva obojenog polja i analitičkog slikarstva. U opusu autora, kao svojevrsna linija kontinuiteta, pristuno je propitivanje područja likovnog jezika i njegovih izražajnih mogućnosti. Iskorak u područje postobjektne umjetnosti i novih umjetničkih praksi manifestira se kroz medij instalacije i integriranje slučajno pronađenih odbačenih predmeta u kontekst umjetničkog djela. U tom istraživačkom procesu prolaska kroz različite etape obilježene transformacijama u tehničkom i formalnom kontekstu nastaje i ciklus Slike/Zapisi, kao rezultat propitivanja poveznica između pisane riječi kao grafičkog znaka i likovnog jezika. Početna ideja za nastanak ovog ciklusa sadržana je u četverodijelnom poliptihu iz 1996. monohromne tamnosive slikane površine s kredom ispisanim riječima Jučer, danas, sutra, nikad, čije značenje se može interpretirati u kontekstu refleksije proživljenog ratnog iskustva. Radovi iz ciklusa Slike /Zapisi predstavljaju nastavak promišljanja ideje integriranja pisma u strukuturu likovnog jezika sintezom slikarskog postupka i pisanja u sinergiji slike i pisane riječi kao poruke.

Istraživanje problema likovnosti u opusu Izeta Alečkovića fokusirano je na konstantnu dihotomiju oblika i boje, plošnog i trodimenzionalnog, tonskog i kolorističkog pristupa. Dramatika ljudske egzistencije, konstantno prisustvo smrti, figurativni sadržaji kao dominantan motiv, subjektivna interpretacija, lično iskustvo kao polazište za oblikovanje umjetničkog djela determinirali su slikarsku poetiku autora. Značajan segment Alečkovićevog stvaralaštva predstavljaju crteži čiji je tematski okvir vezan za ratna stratišta. Kontrastni odnos neutralne praznine bijele pozadine akcentira dramatičnost glavnog motiva oblikovanog crnim i sivim tonalitetima. Glavni motiv, disolucija ljudskog tijela u njegovoj prolaznosti i fragilnosti, predstavljena kroz anatomsku fragmentiranost, doživljava se kao memento mori, ali i razotkrivanje deformacije i bolesnog stanja duha koji za sobom ostavlja trag destrukcije. Taj tematski okivir obuhvata i ciklus Tomašica prezentiran na izložbi. Uvođenjem boje kroz kontrast smeđih i plavih tonaliteta oživljavaju se oblikovne i crtačke vrijednosti kompozicije. Dok monohromne vrijednosti i tonski pristup dominiraju u grafičkom i crtačkom dijelu opusa, hromatska vrijednost boje, naglašena kontrastiranjem pastoznih i lazurnih nanosa, karakterizira slikarske radove. Originalni slikarski izričaj rađa se kroz prožimanje dvaju svjetova vidljivog i nevidljivog, figurativnih sadržaja koji se postupno prevode u područje apstarkcije. Pored samog intenziteta kolorističih vrijednosti, upotrebe impasta, ekspresivnu snagu Alečkovićevog slikarstva definira i eruptivna moć njegovih snažnih, brzih poteza kista. Izražajnost likovnog jezika vrlo vješto se povezuje s kompleksnim ikonografskim sadržajima.

Marko Kusmuk, slikar srednje generacije, predstavio se radovima iz ciklusa „Surditas“- Cirkus za koji je dobio prvu nagradu žirija na prestižnom međunarodnom festivalu u Veneciji "Lands - Art Prize 2019". Slikarski pristup obilježen je lazurnim akvarelskim pristupom oblikovanja figuralnih sadržaja s akcentom na portretu. Jasno definirana forma i snažna psihološka karakterizacija likova oblikovani su u reduciranom kolorističkom registru s dominantim monohromijama sivih i zemljanih tonova, obogaćenih decentim akcentima intenzivnijih hromatskih vrijednosti crvenih i purpurnih tonaliteta.

Skulpture Lejle Ćehajić iz ciklusa Kopači oblikovane prepoznatljivom poetikom koja na jedinstven način spaja humoristično i tragično, kroz kontekst socijalne kritike i društveno angažirane umjetnosti, prezentiraju realnu sliku života koji se odvija na rubu egzistencije. Suočavajući nas s prizorima koji su postali dio naše svakodnevnice, autorica razotkriva suštinski problem savremenog društva desenzibiliziranog na egzistencijalnu ugroženost drugog. Kao kritički osvrt na opće stanje duha koje determinira rezigniranost i nedostatak empatiije skulpture u umjanjenom formatu na sugestivan način ilustriraju svakodnevnu borbu za preživljavanjem što ih čini grotesknim, ali i potresnim vizualnim iskustvima.

Radovi Puna dobrina, sita glupost, mirna savjest i Obavezan smjer Nedima Đikića kroz kritički diskurs ukazuju na aktualnu problematiku društveno-političke realnosti. Povezujući antropomorfne i zoomorfne motive u formi portreta, na tragu orvelijanskih vizionarskih deskripcija, autor razotkriva svu devijantnost i patologiju savremenog društvenog konteksta. Riječi G. Orwela koje na metaforičan i sugestivan način opisuju transformaciju ljudskog bića, kao odraz bolesne pohlepe i težnje za dominacijom, na jedinstven način su materijalizirane jezikom likovne umjetnosti u trodimenzionalni oblik, kroz sintezu dvostruke kodiranosti antropomofrnog i animalnog. Skulptura Obavezan smjer ljudsku egzistenciju u njenoj fragilnosti interpretira kao unutarnju borbu, duhovni rast, ali i prolaznost, kretanje ka smrti kao konačnom odredištu.

Dva načina skulpturalne interpretacije portreta bosanske kraljice Stijepe Gavrića u svojoj klasičnoj idealiziranoj formi demonstriraju autorovu virtuoznost u tehnici obrade kamena i materijalizaciji, koja se ogleda u sugestivnoj modelaciji oblika i transparentnosti draperije. Manirom velikih majstora skulpture koji su se posvetili problematici oblikovanja figure prekrivene draperijom, autor uspijeva tvrdoću mermernog bloka transformirati u meke forme tankog vela koji prekriva lice bosanske kraljice. Pristup oblikovanju skulpture baziran je na dijaloškoj formi dvojnog portreta u interakciji. Ono što konceptuano povezuje oba portreta je tematski okvir, stilska ujednačenost, naglašavanje ne samo autoritarne vladarske moći već duhovne snage, duboke misaonosti i unutrašnjeg mira, utkanog u karakter portretiranih ličnosti.

Skulptura Elme Alić She' s lost control predstavlja nastavak istraživanja autorice u području forme ženskog tijela, interpretiranog kroz motiv lutke, koji je naglašen odnosima proporcija i sintezom trodimenzionalnog oblika i boje. Recentni rad reduciranih kolorističkih vrijednosti koje se svode na dominaciju ahromatskih odnosa, oblikovan je integriranjem linearnih akcenata i teksta u skulpturalnu formu.

U svojoj sažetoj modernističkoj formi skulpture Edina Lepira Akt 1 i Akt 2 predstavljaju refleksiju Brankuzijevijeh i Arpovih biomorfnih organskih oblika, nastalih kroz proces reduciranja ljudskog tijela i oslobađanja od strogih akademskih normi. Jasan i jednostavan koncept lišen narativnosti fokusiran je na istraživanje odnosa oblika, volumena i mase. Skulptutralna forma u sebi sadrži aluziju i svojim nazivom sugerira na figuralni sadržaj, ali se istovremeno apstrahiranjem oblika udaljava od predstavljačkog karaktera i klasičnog mimetičkog pristupa.

Grafički izričaj Amera Hadžića u kojem prepoznajemo referiranje na autore, koji su svojim kreativnim potencijalom dali veliki doprinos afirmiranju bosanskohercegovačke škole grafike, Emira Dragulja i Halila Tikvešu, obilježen je analitičkim pristupom, minucioznom filigranskom izvedbom kao odraz predanosti grafičkoj tehnici i njenim izražajnim mogućnostima. Originalan način reinterpretacije bosanskohercegovačkog graditeljskog naslijeđa kao tematski okvir prepoznatljiv je segment autorovog opusa. Ciklus Metamorfoze kuće, prezentiran na izložbi Sedmog sarajevskog salona, definiran je motivom bosanske kuće, njenih estetskih, prostorno-oblikovnih i ambijentalnih vrijednosti koje dobivaju univerzalno značenje. Čisti geometrijski oblici, doksatne forme, kontrastna igra svjetla i tame, antropomorfni modul, kao suštinske odrednice poetike prostora bosanske kuće, vješto su transponirani u medij grafičke umjetnosti. Grafički list kojim se autor predstvalja na izložbi Osmog sarajevskog salona u kontekstu problemskog okvira vizuelne opservacije i reinterpretacije arhitektonske forme predstavlja nastavak istraživanja iz prethodnog ciklusa. Odabirom krupnog plana, koji akcentira materijalizaciju reljefne teksture starog kamenog zida potkupolne građevine, te upotrebom naglašenih kontrasta svjetla i sjene oblikovana je specifična intimistčka atmosfera nokturna.

Iz područja tradicionalnog grafičkog medija Dževad Hozo ulazi u područje multimedijalne umjetnosti s radom Poetika prostora integrijajući pokretnu sliku, tekst, zvuk, fotografiju, crtež i boju u sazvučju prirodnog i artificijelnog. Postmodernistička reinterpretacija prošlosti s referencama na tradicionalne oblike stećaka prisutna je u formi hercegovačkog kamena i stjenovitih pejzaža, koje autor u fragmentiranim oblicima, uz kreativnu upotrebu fenomena paradolijskih slika, transformira u antropomorfne i zomorfene oblike i na taj način im učitava nova značenja. Na simboličkoj razini motivi ptice, zmajeva, ljudske figure, koje autor digitalnom doradom akcentira kolorističkim vrijednostima i konturnim linijama, predstavljaju poveznicu s ornamentalnom plastikom na bosanskohercegovačkim srednjovjekovnim nadgrobnim spomenicima. U konačnici figurativni i narativni sadržaji se sažimaju na čiste geometrijske oblike u suženom registru ahromatskih tonova. Neovisno o odbiru medija za prenošenje poruke, grafičkog znaka ili digitalno obrađene informacije, umjetnost Dževada Hoze je sublimacija slojevitosti bosanskohercegovačkog kulturno-historijskog naslijeđa i duhovnosti.

Videorad Solilokvij Amera Bakšića problematizira proces promišljanja i nastanka umjetničkog djela kao svojevrstan oblik unutrašnjeg monologa. Višestruko prisustvo umjetnika kao statične siluete i dinamične figure, povezano je u harmoničnu cjelinu kroz procesualnost kreativnog čina s reduciranim odnosom radikalnog kontrasta crnog i bijelog.

Kontinuitet kolektivnih izložbi Sarajevskog salona potvrđuje da i u perifernim sredinama postoji kreativni potencijal i umjetnička produkcija složenih stilskih sinteza čiji značaj se može promatrati u širem kontekstu.

U eri praznine naklonjenoj dominaciji neukusa, kroz ovakve oblike kulturnih manifestacija, neobično je važno insistirati na afirmaciji istinskih vrijednosti, edukaciji, razvijanju kritičkog promišljanja i prezentaciji umjetnosti kao najvišeg dometa ljudskog duha, jer otvara mnoštvo različitih svjetova i daje dublji smisao našoj egzistenciji.